در شرایطی که این روزها اغلب اصلاح طلبان خواستار شرکت سید محمد خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری هستند و بازگشت ثبات و آرامش سیاسی و اقتصادی کشور را در آمدن خاتمی جست و جو می کنند، گروهی که خود را  «اصلاح طلبان پیش رو» می نامند، بر طبل مخالفت با خاتمی می کوبند و معتقدند بهترین گزینه اصلاح طلب برای انتخابات 88 عبدالله نوری است.
دقیقا مشخص نیست این گروه که در میان اصلاح طلبان اقلیت هم هستند، چه هدفی را دنبال می کنند، اما هرچه هست در روزهایی که بعد از مدت ها اتحاد میان گروه های مختلف اصلاح طلبان در حال شکل گیری است و انسجامی برای جهت دهی مردم به وجود آمده است، این عده به تضعیف خاتمی می پردازند که نتیجه ای جز ایجاد تنش و دو دستگی و در نهایت خشنودی مخالفان اطلاحات نخواهد داشت.
به طرفداران کاندیداتوری عبدالله نوری می توان در سه بخش پاسخ داد:

1. آنچه کاملا روشن و قطعی به نظر می رسد، رد صلاحیت عبدالله نوری از سوی شورای نگهبان است. با توجه به اصل 115 قانون اساسی که یکی از شرایط نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری را «حسن سابقه» ذکر کرده است، با در نظر گرفتن محکومیت قضایی نوری و بسیاری تنش های ایجاد شده میان وی و مسئولین عالی رتبه نظام در سال های پایانی دهه 70 آیا می توان کوچک ترین شانسی را برای عبور وی از فیلتر شورای نگهبان قائل بود؟ آشکار است که شیخ احمد جنتی برای رد صلاحیت نوری کار سختی پیش رو نخواهد داشت. بارها شاهد بوده ایم که شورای نگهبان افرادی را رد صلاحیت کرده است که نکته تاریک خاصی نیز در کارنامه خود نداشته اند.
با کنار هم قرار دادن سوابق عبدالله نوری و عملکرد شورای نگهبان در رد صلاحیت ها، خیلی راحت می توانیم نتیجه بگیریم که تایید صلاحیت نوری حتی برای انتخابات مجلس هم محال است چه رسد به انتخابات ریاست جمهوری که حساسیت های شورای نگهبان چندین برابر است.
اینکه اصلاح طلبان موسوم به پیش رو چگونه به تایید صلاحیت عبدالله نوری دل بسته اند علامت سوال بزرگی است، اما با در نظر گرفتن مواردی که اشاره شد آنچه محتمل به نظر می رسد، این است که این گروه بیشتر قصد تحریم انتخابات را دارند و عبدالله نوری گزینه ای است برای ایجاد سر و صدایی کوتاه مدت و سپس تحریم انتخابات. تحریمی که جز پیروزی آسان اصولگرایان و وخیم تر شدن اوضاع سودی نخواهد داشت. تحریم انتخابات پیش از این نیز تجربه شده است و نتیجه آن جز بسط قدرت اقتدارگرایان و بازگشت به عقب و افزایش فشارها نبوده است و بعد از این هم جز این نخواهد بود.

2. بر فرض محال که صلاحیت عبدالله نوری تایید شود، طرفداران وی تصور می کنند وی تا چه میزان قادر به جمع آوری رای است؟ مشکل برخی از نخبگان جامعه و قلم به دستان ما این است که اوضاع را تنها از منظر خود و همفکرانشان و نهایتا افرادی که در اطراف خود می بینند تحلیل می کنند. کمتر اطلاع دارند که در ذهن میلیون ها ایرانی در شهرها و روستاهای کوچک و بزرگ چه می گذرد. نخبگان ما نباید فراموش کنند که شاید در تهران برخلاف دوره قبل انتخابات، آرای محمود احمدی نژاد به مراتب کاهش یابد، در روستاها و شهرستان های دور و نزدیک اما به هیچ وجه اینگونه نیست. این اشتباه است که همه مسائل را با توجه به نگاه مردم تهران تحلیل کنیم. فعالیت ها و تبلیغات گسترده احمدی نژاد در روستاها و شهرستان های کوچک و بزرگ، میزان هواداران وی را در تهران و شهرستان ها تا حدود زیادی ناهمگن ساخته است و محبوبیت وی در خارج از تهران قطعا بیشتر است.
با توجه به وضعیت فعلی، کدام شعار عبدالله نوری می تواند نظر مردم روستا و شهرستان را جلب کند؟ کدام تبلیغات می تواند افکار مردم کم بضاعت را که دل به سهام عدالت و یارانه نقدی بسته اند تغییر دهد؟ اصلا چقدر از مردم نوری را می شناسند و حتی با بیشترین تبلیغات توجهی به تبلیغات وی خواهند کرد که او چه می گوید چه می خواهد بکند؟ آن اقلیتی هم که توجهی به تبلیغات می کنند تا چه میزان شعارهای نوری برایشان جالب خواهد بود؟
با اطمینان می توان گفت نه تنها عبدالله نوری بلکه هیچ چهره اصلاح طلبی جز سید محمد خاتمی قادر به ایستادگی مقابل احمدی نژاد نخواهد بود. تجربه انتخابات دوره های هفتم و هشتم مجلس و دوره نهم ریاست جمهوری این موضوع را ثابت کرده است. ممکن است طرفداران نوری این مسئله را مطرح کنند که مردم دیگر به خاتمی اعتماد نخواهند کرد. می توان پاسخ داد که در دور دوم انتخابات سال 84 حدود 17 میلیون نفر به احمدی نژاد و 10 میلیون نفر به هاشمی رای دادند. دور از ذهن نیست که آن 10 میلیون نفر سال 88 باز هم پای صندوق خواهند آمد و این بار به خاتمی رای خواهند داد. حال باید به چند نکته توجه کنیم. اول اینکه بسیاری از مردم عامه که نسبت به مسئله فساد اقتصادی حساس هستند، با توجه به اتهاماتی که سال های طولانی است، درست یا نادرست در مورد خانواده هاشمی مطرح شده، چندان دل خوشی از وی ندارند و حتی شاید بتوان گفت بسیاری از لج هاشمی و برای اینکه او به قدرت نرسد رای به احمدی نژاد دادند و در مقابل عده زیادی بودند که فقط به خاطر سلامت اقتصادی احمدی نژاد به او اعتماد کردند و تصور داشتند با از میان رفتن فساد اقتصادی در دستگاه های مختلف توسط وی، مملکت گل و بلبل خواهد شد!
با ذکر این مقدمه و مطرح کردن حساسیت های مردم عامه، می توانیم به این نکته برسیم که شرایط خاتمی با هاشمی از نگاه مردم کاملا متفاوت است. چراکه لایه های مختلف مردم به سلامت اقتصادی، شخصیتی و اخلاقی سید خندان ایمان دارند و خاتمی به لحاظ شخصیتی میان مردم قابل احترام و صاحب جایگاهی ویژه است و طی تمام این سال ها خوشبختانه حرف و حدیث و اتهام خاصی در مورد زندگی خصوصی خاتمی و خانواده اش مطرح نشده است. در واقع نظر مردم در مورد شخص خاتمی مثبت است و دقیقا همین مسائلی که ذکر شد موجب شده که او از کاریزمای فوق العاده ای برخوردار باشد و رای او از هاشمی سال 84 به مراتب بالاتر خواهد بود.
نکته بعدی اینکه بخش گسترده ای از حدود 20 میلیون نفر واجد شرایطی که در چند انتخابات اخیر، از جمله انتخابات 84 پای صندوق نرفتند، با حس کردن نتیجه تحریم و مشاهده معضلات داخلی و تهدیدهای خارجی ناشی از روی کار آمدن رادیکال ها، دیگر خاموش نخواهند ماند، بسیاری از آنان درک کرده اند که اگر هدف از تحریم ایجاد جنبش اجتماعی و نهایتا تغییر رویه صاحبان قدرت است، تا امروز نتیجه معکوس داشته و ما را به عقب برگردانده است. اگر هم هدف گروهی از آن 20 میلیون نفر، براندازی و تغییر نظام است که نتیجه این قصد به فرض دستیابی، جز 100 سال بازگشت به عقب و سیه روزی مردم و تجزیه و نابودی ایران نخواهد بود.
اکنون با تجربه کردن دوره ریاست احمدی نژاد، کاملا قابل لمس است که اغلب مردم از تند روی ها خسته شده اند و برای آرامش و ثبات داخلی و خارجی دوره خاتمی دل تنگ هستند و برای بازگشت خاتمی با جان و دل پای صندوق خواهند آمد.
در مورد علل روی آوردن مردم به خاتمی نکات متعدد دیگری هم قابل ذکر است، برخی از نکات شاید از تحلیل ها دور باشند، اما حقیقتا موثرند. از جمله اینکه بسیاری از مردم مذهبی در نقاط مختلف کشور برای «سید» احترام ویژه ای قائلند و سید بودن خاتمی و عمامه مشکی وی در جلب آرا همچون سال های 76 و 80 تاثیر انکار ناپذیری دارد.

3. حال فرض بگیریم که هر آنچه پیش از این ذکر شد، تحلیل های اشتباه باشد. یعنی اولا عبدالله نوری تایید صلاحیت شود، پس از آن از سوی مردم نیز مورد استقبال قرار گیرد و با اکثریت آرا به عنوان رئیس جمهور انتخاب شود.
با توجه به سوابقی که از نوری در ذهن داریم، او به هیچ وجه شخصیت مصلحت گرایی نیست که در تقابل با صاحبان قدرت کوتاه بیاید. درگیری های وی را با صاحبان قدرت، در زمان تصدی وزارت کشور در دولت اول خاتمی به یاد آورید. او کسی است که در دادگاه محاکمه اش بسیاری از خط قرمزها را زیر پا گذاشت و مباحثی را مطرح کرد که نهایتا حتی رهبر انقلاب را به واکنش واداشت. طوری که رهبری در یکی از سخنرانی ها بدون اشاره به نام نوری، وی را «بازگو کننده حرف های دشمن» ، «فریب خورده» و «بیچاره و قابل ترحم» معرفی کرد.
حال تصور کنید با این پیشینه وضعیت وی به عنوان رئیس جمهور چگونه خواهد بود. رابطه وی با مجلس، شورای نگهبان، قوه قضائیه و سایر بخش ها قابل پیش بینی است. تنش هایی که با آمدن وی پیش خواهد آمد دقیقا نقطه مقابل خواست اغلب مردم در این مقطع است.
اکثریت مردم امروز با مشاهده نتایج حضور چهره ای رادیکال همچون احمدی نژاد، پیش از هر چیز خواستار آرامش و ثبات و امنیت داخلی و کاهش تهدیدهای خارجی هستند. بازگشت آرامش سیاسی و از میان رفتن رفتارهای خودسرانه و التهابات جامعه، کم شدن تنش های خارجی و کنار رفتن سایه جنگ و در یک کلام ثبات و آرامش سیاسی و اقتصادی آرزوی امروز اقشار مختلف ملت است.
اغلب مردم در حال حاضر نمی توانند چهره رادیکال دیگری را چه اصولگرا باشد و چه اصلاح طلب، بپذیرند و تحمل کنند. چراکه مسلم است آمدن نوری یعنی به وجود آمدن التهابات و تنش هایی جدید، حال از نوعی دیگر.
ممکن است طرفداران نوری بگویند، خاتمی اگر بیاید باز هم مصلحت گرا خواهد بود و کوتاه می آید، پس چه زمانی باید به سوی اصلاحات واقعی و گسترده حرکت کرد؟ باید گفت، اصلاحات در ایران طی یک شب رخ نمی دهد، بلکه پروسه ای زمان بر است که بسیاری از ما آن را حس نمی کنیم. اما کافی است به برخی تفکرات موجود در دهه 60 و اوایل دهه 70 و تعصبات آن زمان نگاهی کنیم و مقایسه ای با وضعیت دوران ریاست جمهوری خاتمی انجام دهیم، می بینیم تغییرات و تفاوت های زیاد و قابل لمسی شکل گرفته است. اگرچه در دوران خاتمی و در زمان فعالیت مجلس ششم مقاومت های فراوان و دلسرد کننده ای از سوی شورای نگهبان و سایر ارکان حکومت صورت گرفت، اما علی رغم همه این ها، نمی توان اصلاحات آرام و نرم این سال ها را در سطوح مختلف جامعه نادیده گرفت. در واقع ما در مسیر اصلاحات نرم قرار گرفتیم و همین اصلاحات رفته رفته تغییرات زیادی را ایجاد کرد و با هدایت صحیح بعد از این هم اصلاحات نرم در پروسه زمانی طولانی مدت جواب خواهد داد و این حرکت با تفکر و تدبر می تواند سرعت بیشتری هم بگیرد.
ما نباید به دنبال راه حل های انتحاری باشیم. شکی نیست که جنبش اصلاحات به چهره هایی با ویژگی های عبدالله نوری نیاز دارد، اما در شرایط فعلی ابتدا باید در قدم نخست بازگشت، به دنبال بازگرداندن آرامش باشیم. سپس آهسته آهسته با تغییراتی نرم و همینطور جلب اعتماد مردم، می توان به سمتی حرکت کرد که فضا برای آمدن شخصیت هایی با خصوصیات نوری هم فراهم شود. اما نباید فراموش کرد، برای شرایط فعلی اولین و آخرین گزینه مناسب اصلاح طلبان که هم تایید صلاحیت می شود، هم مردم او را حمایت می کنند و هم می تواند آرامش را بازگرداند و بستر را برای اصلاحات نرم آماده سازد، فقط و فقط سید محمد خاتمی است.

امین - یکشنبه 1387/08/05 |